فرهنگ نقد و نقادی:چیستی، چرایی و چگونگی نقد و نقادی در اجتماعات علمی*
نعمت الله فاضلی*
مدت ها پیش مقاله ای در زمینه فرهنگ نقد در اجتماعات علمی ایران نوشته بودم و درباره اهمیت فرهنگ نقد، جایگاه و تعریف آن به طور مبسوط توضیح داده بودم. همکارم دکتر خانیکی با توجه به آن سابقه از من خواست با توجه به اهمیت موضوع مطلبی برای شماره ویژه دانشگاه مجله آیین، بنویسم. از آن جا که این شماره در شرف انتشار بود، گزیده ای از دو مقاله ای را که سابقا در این زمینه نوشته ام، ارائه خواهم داد. شاید کمی عجیب باشد، اما واقعیت آن است که با وجود اهمیت نقد در توسعه علم و دانشگاه و برغم آن که 70 سال از تاسیس نهاد آموزش عالی مدرن در ایران می گذرد، هنوز متون بسیار اندکی درباره فرهنگ نقد در اجتماعات علمی ایران نوشته شده است. همان طور که خواهیم دید، یکی از ارکان دانشگاه و اجتماع علمی و به طور کلی هرگونه اجتماع فکری و فرهنگی، نقد ونقادی است. برای دستیابی به توسعه علمی و همچنین توسعه نهاد دانشگاه، لاجرم باید به اهمیت فرهنگ نقد و نقادی بپردازیم و توجه خاصی به این زمینه مبذول داریم.
آسیب شناسی فرهنگی دانشگاه ها
غلامرضا ظریفیان*
دانشگاه ها کانون فعالیت های گسترده سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و صنفی دانشجویان هستند. در سال های گذشته ( به طور مشخص از سال 76 تا کنون ) دانشجویان با حضور فزاینده خود در فعالیت های صنفی، علمی، اجتماعی، سیاسی، ورزشی، دامنه وسیع تولید نشریات متنوع و ورود به دنیای مجازی، جنبش اجتماعی بزرگ و متفاوتی را رقم زده اند. وجود سه هزار تشکل در عرصه های مختلف فرهنگی، دو هزار نشریه، صدها نشریه الکترونیکی و برگزاری ده ها جشنواره قرآنی، فیلم و تئاتر، عکس، شعر و حضور گسترده در فعالیت های صنفی و ورزشی (المپیادهای داخلی و خارجی) از جمله زمینه های داوطلبانه ای هستند که از سل 76 تا کنون تداوم یافته اند. هر چند در دوره جدید، بخشی از فعالیت های داوطلبانه دانشجویان مورد بی توجهی و بی مهری قرار گرفته اند و دچار رکود شده اند، اما جنبش اجتماعی دانشجویی در سطحی سیال و ژلاتینی با عرصه ای کاملا متعامل و مدنی به حیات خود ادامه می دهد. طرح آسیب شناسی فرهنگی دانشگاه ها با توجه به اهمیت فعالیت های فرهنگی دانشجویان و گسترش روز افزون آن ها، از جمله اقدامات مهمی بود که توسط آقایان حمید اسماعیلی و اسماعیل خلیلی در دفتر مطالعات و تحقیقات اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در پاییز سال 1378 انجام شد. علیرغم گذشت چند سال از انجام این تحقیق، یافته های آن همچنان از ارزش و اهمیت ویژه ای برخوردارند. متن زیر حاوی چکیده مفاهیم، نظریه ها و طرح مساله این پژوهش است که با اندکی اصلاح از نظرها می گذرد.